EU AI-wet Artikel 50: dit moet je nu weten over AI-transparantie

Sophie Jansen · 2026-08-03

De EU AI-wet is geen ver-van-je-bed-show meer. Artikel 50 is namelijk in werking getreden en dat betekent dat bedrijven die AI-tools inzetten, nu écht aan de slag moeten met transparantie. Of je nu een chatbot gebruikt voor klantenservice of AI-beelden genereert voor je marketing: je moet mensen vertellen dat ze met een machine te maken hebben. Het klinkt misschien als weer zo'n bureaucratische regel, maar de impact is groot. Zeker als je bedenkt hoe snel AI zich heeft ontwikkeld. We kunnen steeds moeilijker onderscheid maken tussen een menselijk gesprek en een AI-conversatie. En die AI-gegenereerde afbeeldingen? Die zijn vaak niet meer van echt te onderscheiden. De Europese Commissie wil hiermee voorkomen dat mensen op grote schaal worden gemanipuleerd of opgelicht. Denk aan nepvideo's van bekende Nederlanders of frauduleuze berichten die zogenaamd van je bank komen. ### Wat providers moeten bouwen Heb je een AI-systeem ontwikkeld of geleverd? Dan moet je ervoor zorgen dat iedereen die ermee in contact komt, weet dat het om AI gaat. Er is één uitzondering: als het voor een redelijk denkend persoon overduidelijk is dat het om AI gaat, hoef je niets extra's te doen. Voor AI-systemen die door de politie worden gebruikt om criminaliteit op te sporen, geldt een aparte regeling. Die vallen buiten de verplichting, mits er voldoende waarborgen zijn voor de rechten van derden. Maar zodra het publiek het systeem kan gebruiken om een misdrijf te melden, gelden de regels weer wel. Daarnaast moeten providers die synthetische audio, beeld, video of tekst genereren, deze output voorzien van een machineleesbare markering. Zo kan iedereen zien dat het materiaal kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd. Die markering moet effectief en interoperabel zijn, "voor zover dit technisch haalbaar is". Daarbij wordt gekeken naar de implementatiekosten en de huidige stand van de techniek. Een simpele fotobewerking, zoals het aanpassen van de belichting, valt hier niet onder. Maar een volledig AI-gegenereerde vervanging van een beeld? Die moet wel gemarkeerd worden. Het gaat dus om de mate van AI-inbreng. ### Wat deployers moeten vertellen Gebruik je als bedrijf een AI-systeem voor emotieherkenning of biometrische categorisatie? Dan moet je de mensen die hieraan worden blootgesteld, hierover informeren. Let op: de persoonsgegevens die via zo'n systeem worden verzameld, vallen nog steeds onder de bestaande privacywetgeving. De AVG blijft dus gewoon van toepassing. Voor EU-instellingen geldt de specifieke verordening voor gegevensbescherming, en bij politietaken komt de Richtlijn gegevensbescherming opsporing en vervolging om de hoek kijken. Deepfakes krijgen hun eigen openbaarmakingsplicht. AI-gegenereerde of gemanipuleerde beeld-, audio- of video-inhoud moet duidelijk worden gelabeld. Voor artistiek, satirisch of fictief werk geldt een lichtere aanpak: je hoeft alleen aan te geven dat het om AI-gegenereerde inhoud gaat, zonder dat dit afbreuk doet aan het kijk- of luisterplezier. Voor teksten over onderwerpen van algemeen belang geldt een aparte regel. Je moet vermelden of de tekst door AI is gegenereerd of gemanipuleerd, tenzij een mens de tekst heeft beoordeeld en iemand de redactionele verantwoordelijkheid draagt. Een standaard redactieproces voldoet dus. Maar een ongewijzigde AI-tekst die direct wordt gepubliceerd als nieuwsbericht? Dat mag niet zonder vermelding. Alle openbaarmakingen moeten plaatsvinden uiterlijk bij het eerste contact of de eerste blootstelling. Het moet duidelijk, onderscheidend en toegankelijk zijn. Er is geen respijtperiode; je kunt mensen niet achteraf informeren. ### Hoe Brussel de naleving ziet Drie instanties delen de handhaving. De nationale markttoezichtautoriteiten pakken de meeste zaken op. De AI Office is verantwoordelijk voor systemen die onder zijn eigen toezicht vallen. En de Europese Toezichthouder voor Gegevensbescherming komt in actie wanneer een EU-instelling zelf als provider of deployer optreedt. De richtsnoeren leggen uit hoe je kunt aantonen dat je aan de markeerplicht voldoet. Een belangrijke stap is het ondertekenen van de Gedragscode voor Transparantie. Die code helpt je om concreet invulling te geven aan de regels. ### Waarom dit ook voor jouw bedrijf belangrijk is Misschien denk je: dit geldt alleen voor grote techbedrijven. Maar niets is minder waar. Ook als je een klein bedrijf hebt dat AI inzet voor bijvoorbeeld contentcreatie of klantinteractie, moet je voldoen aan deze regels. De boetes kunnen hoog oplopen, dus het is verstandig om nu al te kijken of jouw processen aan Artikel 50 voldoen. Neem de tijd om je AI-systemen door te lichten. Vraag jezelf af: weten gebruikers dat ze met AI praten? Is AI-gegenereerde inhoud duidelijk gemarkeerd? Zijn de juiste processen ingericht? Door nu actie te ondernemen, voorkom je niet alleen boetes, maar bouw je ook vertrouwen op bij je klanten. Transparantie is namelijk niet alleen een wettelijke plicht, maar ook een kans om je te onderscheiden.