AI-uitschakelaar: hoe exportcontroles van Anthropic een mondiale soevereiniteitsstrijd ontketenden

Sophie Jansen · 2026-06-15

Vorige week werd een abstracte beleidsvrees plotseling realiteit: op 13 juni 2026 haalde een Amerikaans overheidsbevel de twee krachtigste AI-modellen van Anthropic offline voor gebruikers wereldwijd. Zelfs buitenlands geboren werknemers van Anthropic werden tijdelijk buitengesloten. Dit zette Europa en Canada op scherp: wie controleert eigenlijk de AI waar de wereld op draait? De snelheid waarmee dit gebeurde, was verbluffend. De reactie in het buitenland was nog luider. De Amerikaanse regering, onder verwijzing naar nationale veiligheid, gaf een exportcontrolebevel uit om alle toegang tot Fable 5 en Mythos 5 door buitenlandse nationaliteiten op te schorten. Dit gold zowel binnen als buiten de VS, inclusief buitenlandse werknemers van Anthropic. ### Van lancering naar uitschakeling in vier dagen Op 9 juni 2026 bracht Anthropic Claude Fable 5 en Claude Mythos 5 uit voor het grote publiek. Dit was de zichtbare kant van een modelklasse die het bedrijf sinds april onder gecontroleerde toegang had ontwikkeld via een programma genaamd Project Glasswing. Fable 5 werd beschreven als een Mythos-klasse model dat veilig was gemaakt voor algemeen gebruik, met state-of-the-art prestaties op bijna alle geteste benchmarks. Het excelleerde in software-engineering, wetenschappelijk onderzoek en autonoom werk. Mythos 5, de capabelere variant, bleef beperkt tot Glasswing-partners en geselecteerde biologisch onderzoekers. Vier dagen later was het weg. Anthropic zei dat het een exportcontrolebevel kreeg om de toegang tot Fable 5 en Mythos 5 op te schorten op 12 juni om 23:21 uur Nederlandse tijd. De brief gaf geen gedetailleerde uitleg over de specifieke veiligheidszorgen. Omdat het bedrijf gebruikers niet in realtime op nationaliteit kon filteren, moest het de toegang voor alle klanten "abrupt uitschakelen" om aan het bevel te voldoen. Het bevel, uitgevaardigd door minister van Handel Howard Lutnick in een brief aan CEO Dario Amodei, eiste dat alle toegang door buitenlandse nationaliteiten werd opgeschort. ### De jailbreak in het middelpunt Washington verwees naar nationale veiligheid, specifiek naar een methode om Fable 5 te "jailbreaken" of de veiligheidsbarrières te omzeilen. Anthropic betwistte de ernst en zei dat de techniek neerkwam op een beperkte mogelijkheid om programmacode te beoordelen en fouten te identificeren. Iets wat concurrerende modellen, zoals OpenAI's GPT-5.5, ook kunnen. Het verhaal van de overheid was scherper. David Sacks, medevoorzitter van de President's Council of Advisers on Science and Technology, zei op X dat de regering Amodei vroeg om de kwetsbaarheid te verhelpen of het model uit de handel te nemen, en dat Amodei weigerde. Sacks benadrukte de tegenstelling: "In hun blogpost verdedigde Anthropic zijn beslissing door te zeggen dat de jailbreak niet ernstig is. Dat is niet wat de vertrouwde partner en de Amerikaanse regering geloven; noch is die bagatelliserende taal consistent met het merk van Anthropic als het AI-veiligheidsbedrijf." Volgens The Wall Street Journal werd de stap ook beïnvloed door Amazon-CEO Andy Jassy. Hij vertelde minister van Financiën Scott Bessent en andere functionarissen dat Amazon-onderzoekers Fable 5-prompts hadden gebruikt om informatie te verkrijgen die cyberaanvallen kon helpen. Amazon is een van de grootste investeerders van Anthropic. Een woordvoerder zei dat "het niet ongebruikelijk is dat overheden ons advies vragen over potentiële veiligheidsrisico's", maar wilde geen details delen. ### Een conflict dat maanden eerder begon Dit begon niet vorige week. Het geschil barstte eerder dit jaar los nadat Anthropic erop stond dat zijn technologie niet gebruikt mocht worden voor massasurveillance of volledig autonome wapensystemen. Dit maakte het Pentagon woedend. - De Amerikaanse overheid zag de weigering van Anthropic als een bedreiging voor de nationale veiligheid. - Anthropic hield vast aan zijn ethische principes, wat leidde tot een patstelling. - De exportcontroles zijn het directe gevolg van deze maandenlange spanningen. ### Wat betekent dit voor Europa en Canada? De uitschakeling van Fable 5 en Mythos 5 heeft alarmbellen doen rinkelen in Europa en Canada. Overheden vragen zich nu af: als de VS zo snel de toegang tot AI kan blokkeren, hoe soeverein zijn we dan eigenlijk? Dit incident onderstreept de dringende noodzaak voor een eigen AI-infrastructuur. "Het is een wake-up call," zegt Sophie Jansen, Senior Media Monitoring Analist. "We kunnen niet langer vertrouwen op Amerikaanse technologie zonder een plan B. Dit gaat over economische en technologische onafhankelijkheid." De komende maanden zullen cruciaal zijn. De vraag is niet of de EU en Canada eigen AI-modellen moeten ontwikkelen, maar hoe snel ze dat kunnen doen. Eén ding is zeker: de tijd van blind vertrouwen in Amerikaanse AI is voorbij.